BarometerHuis verkopenBlogGratis schatting
Verjaring · Vermoeden van vergunning · VCRO

Bouwovertreding verjaring: welke termijnen gelden in Vlaanderen?

Sinds 1 april 2026 gelden nieuwe verjaringsregels. Verjaring maakt een constructie niet vergund, en voor oude gebouwen speelt vaak een ander mechanisme: het vermoeden van vergunning.

Bereken gratis je woningwaarde

Bijgewerkt op 4 november 2026 · Huisprijzen.be redactie

Bouwovertreding verjaring is de regel dat de overheid na een bepaalde termijn niet meer kan straffen of herstel kan opleggen voor een stedenbouwkundige overtreding. In Vlaanderen werd die regeling op 1 april 2026 ingrijpend gewijzigd door het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving. Bovendien bestaat er geen eenvoudige vijfjaarsregel: de strafvordering, de geldboete en het herstel hebben elk een eigen termijn en een eigen startpunt. Controleer een concreet dossier altijd bij een notaris of advocaat.

In het kort

  • Verjaring maakt een bouwwerk niet vergund: alleen een vergunning of het vermoeden van vergunning doet dat.
  • Sinds 1 april 2026: herstel verjaart 5 jaar na kennisname via proces-verbaal, en uiterlijk 20 jaar na de feiten (art. 50 Kaderdecreet Vlaamse Handhaving).
  • De strafvordering voor een stedenbouwkundig misdrijf verjaart sinds 28 april 2024 na 10 jaar (art. 21 V.T.Sv.).
  • De instandhouding is buiten ruimtelijk kwetsbaar gebied niet langer strafbaar; in kwetsbaar gebied blijft ze een inbreuk.
  • Constructies van vóór 22 april 1962 kunnen vergund geacht zijn (art. 4.2.14 VCRO).
Oude zandloper op een stapel vergeelde bouwplannen

Wat betekent verjaring van een bouwovertreding?

Verjaring van een bouwovertreding betekent in Vlaanderen dat de overheid na het verstrijken van een wettelijke termijn niet meer kan straffen, geen boete meer kan opleggen of geen herstel meer kan vorderen. De constructie zelf wordt daardoor niet vergund.

De VCRO kent geen artikel dat verjaring gelijkstelt met een vergunning. Een verjaarde constructie blijft dus onvergund. Dat heeft gevolgen voor latere werken: bij een nieuwe aanvraag moet je rekening houden met de vergunningstoestand, en een vrijstelling uit het Vrijstellingenbesluit vereist vaak dat je woning hoofdzakelijk vergund of vergund geacht is.

Twee juridische sporen lopen door elkaar en je moet ze apart bekijken:

Lees je dat iets verjaard is, vraag dan altijd welk spoor bedoeld wordt. Wat een bouwovertreding juridisch is en wie optreedt, staat in onze gids over bouwovertredingen.

Is het instandhouden van een bouwovertreding nog strafbaar?

Het louter in stand houden van een onvergunde constructie is in Vlaanderen buiten ruimtelijk kwetsbaar gebied niet langer strafbaar. In ruimtelijk kwetsbaar gebied is de instandhouding van de illegale gevolgen een stedenbouwkundige inbreuk, met een bestuurlijke geldboete (art. 6.2.2, 1° VCRO).

Vroeger kon iemand die een illegale constructie liet staan, vervolgd worden zolang ze bleef bestaan. Dat zogenaamde instandhoudingsmisdrijf werd buiten kwetsbaar gebied geschrapt met het decreet van 27 maart 2009, en een herstelvordering op grond van instandhouding kan sinds 1 september 2009 niet meer worden toegewezen als de instandhouding op dat ogenblik geen misdrijf of inbreuk meer is (art. 7.7.1 VCRO).

In ruimtelijk kwetsbaar gebied, zoals natuurgebied, bosgebied, parkgebied of valleigebied (art. 1.1.2, 10° VCRO), is de instandhouding sinds 1 maart 2018 een stedenbouwkundige inbreuk in plaats van een misdrijf. De exclusieve bestuurlijke geldboete loopt volgens artikel 6.2.2 VCRO van 50 tot 400.000 euro. Ook de eigenaar die de instandhouding toestaat of aanvaardt, valt eronder (art. 6.2.2, 7°).

Let op: het schrappen van de strafbaarheid van de instandhouding raakt alleen dat ene feit. De oorspronkelijke bouwwerken blijven een misdrijf waarvoor de strafvordering en het herstel eigen termijnen hebben.

Welke verjaringstermijnen gelden sinds 1 april 2026?

Sinds 1 april 2026 verjaart in Vlaanderen het recht op publieke herstelmaatregelen vijf jaar na kennisname via proces-verbaal of verslag van vaststelling, en in elk geval twintig jaar na de feiten (art. 50 Kaderdecreet Vlaamse Handhaving). De strafvordering en de bestuurlijke sancties hebben eigen termijnen.

WatTermijnStartpuntBron
Strafvervolging (misdrijf)10 jaar (straf van niveau 1 tot 3)Dag waarop het misdrijf is gepleegdArt. 21 V.T.Sv., sinds 28 april 2024
Bestuurlijke geldboete voor een misdrijf5 jaarAfsluiting van het proces-verbaalArt. 35, 2° Kaderdecreet
Bestuurlijke geldboete voor een inbreuk3 jaarAfsluiting van het proces-verbaal of verslag van vaststellingArt. 35, 2° Kaderdecreet
Publieke herstelmaatregelen5 jaar; uiterlijk 20 jaar na de feitenKennisname door de herstelinstantie via proces-verbaal of verslag van vaststelling, van de schade en de overtrederArt. 50, §1 Kaderdecreet
Ondergrens voor herstelNooit vóór het verval van de strafvordering of de bestuurlijke sanctieArt. 50, §2 Kaderdecreet

Het grote verschil met vroeger: het startpunt van de herstelverjaring verschuift van de voltooiing van de werken naar de kennisname door de overheid. Een constructie die nooit werd vastgesteld, verjaart dus niet na vijf jaar maar pas door de twintigjarige buitengrens, met het voorbehoud van artikel 50, §2.

De termijnen kunnen worden geschorst, onder meer zolang een herstelvordering bij de rechter aanhangig is (art. 50, §1 Kaderdecreet Vlaamse Handhaving). Ook de termijn van een aanmaning schorst.

Hoe verjaart een bouwovertreding van vóór 1 april 2026?

Voor bouwovertredingen van vóór 1 april 2026 gelden in Vlaanderen de nieuwe verjaringsregels onmiddellijk, behalve als het recht al verjaard was op die datum. De termijnen van artikel 50 lopen dan vanaf 1 april 2026, maar de totale duur mag de oude termijn niet overschrijden (art. 105, §3 Kaderdecreet Vlaamse Handhaving).

De oude termijn voor herstelvorderingen stond in artikel 6.3.3, §3 VCRO:

Die termijnen liepen bij misdrijven vanaf de voltooiing en konden niet verstrijken vóór de mogelijkheid om een bestuurlijke geldboete op te leggen was vervallen. Artikel 26 van de voorafgaande titel van het Wetboek van Strafvordering, dat burgerlijke vorderingen uit een misdrijf koppelt aan de strafvordering, blijft daarbij een rol spelen. Voor rechten die vóór 1 september 2009 ontstonden, gelden nog aparte overgangsregels (art. 7.7.2 VCRO).

Rekenvoorbeeld 1 (indicatief). Een carport werd zonder vergunning voltooid in juni 2012 in woongebied. Er werd nooit een proces-verbaal opgesteld. Op basis van die feiten lijkt het recht op herstel al vóór 1 april 2026 verjaard. Dat recht herleeft dan niet door de nieuwe regels (art. 105, §3). De carport blijft wel onvergund.

Rekenvoorbeeld 2 (indicatief). Een aanbouw werd in september 2026 zonder vergunning voltooid. De strafvordering loopt tien jaar, tot september 2036. Stelt de overheid de aanbouw vast via proces-verbaal in 2040, dan loopt de herstelverjaring tot 2045. Wordt ze pas in 2044 vastgesteld, dan geldt in beginsel de buitengrens van twintig jaar, september 2046, tenzij artikel 50, §2 de verjaring langer tegenhoudt omdat een bestuurlijke sanctie op dat moment nog mogelijk is.

Die voorbeelden veronderstellen dat er geen stuiting of schorsing speelde. Een gedateerde factuur, een oude luchtfoto of een afschrift van een vroeger proces-verbaal kan het resultaat volledig veranderen.

Bestaat er een algemene 5-jaar-regel bij bouwovertredingen?

Een algemene vijfjaarsregel bestaat in Vlaanderen niet. Vijf jaar komt in drie verschillende bepalingen terug, elk met een eigen betekenis en een eigen startpunt, en de oude regel van vijf jaar na voltooiing geldt sinds 1 april 2026 niet meer voor nieuwe feiten.

Wie dus leest dat een bouwovertreding "na vijf jaar verjaard" is, leest een onvolledige samenvatting. Het is ook onjuist voor kwetsbaar gebied en openruimtegebied, waar het vroegere stelsel tien jaar telde.

Wat is het vermoeden van vergunning voor constructies van vóór 22 april 1962?

Bestaande constructies waarvan bewezen is dat ze vóór 22 april 1962 gebouwd werden, gelden in Vlaanderen volgens artikel 4.2.14, §1 VCRO te allen tijde als vergund. De overheid kan dat vermoeden niet weerleggen met tegenbewijs, maar de eigenaar moet het bouwjaar bewijzen.

22 april 1962 is de dag waarop de Stedenbouwwet in werking trad. Wie zich op het vermoeden beroept, gebruikt elk rechtens toegelaten bewijsmiddel in de zin van boek 8, hoofdstuk 3 van het Burgerlijk Wetboek. Een nota op de site van de Vlaamse overheid (2016) noemt als voorbeelden facturen van energieleveranciers, facturen van een aannemer en getuigen, en benadrukt dat je moet aantonen dat de constructie toen al in haar huidige vorm bestond.

De gemeente neemt zo'n constructie op in het vergunningenregister als "vergund geacht" en heeft daarbij een actieve onderzoeksplicht (art. 5.1.3, §1 VCRO). Tegen een opname of weigering is beroep mogelijk bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen (art. 5.1.3, §3 VCRO).

De waarde van een vergund geachte woning verschilt vaak aanzienlijk van die van een onvergunde. Wil je het verschil concreet maken voor je eigen woning, dan kan een schatting van de actuele verkoopwaarde helpen.

Wat is je woning nu waard?

De vergunningstoestand speelt mee in de prijs. Vraag gratis een schatting.

Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.

Hoe zit het met constructies van tussen 1962 en het gewestplan?

Constructies gebouwd tussen 22 april 1962 en de eerste inwerkingtreding van het gewestplan waar ze liggen, gelden in Vlaanderen als vergund, tenzij dat wordt tegengesproken door een proces-verbaal of niet-anoniem bezwaarschrift, opgesteld binnen vijf jaar na de bouw (art. 4.2.14, §2 VCRO).

Enkele punten om op te letten:

Je leest soms de datum 1984 als grens. Die staat niet in artikel 4.2.14 VCRO. De VCRO vermeldt 9 september 1984 alleen in artikel 7.5.1, voor bepaalde functiewijzigingen. Voor het vermoeden van vergunning is de datum van het gewestplan de juiste grens.

Wat doe je als je een oude onvergunde constructie hebt?

Heb je in Vlaanderen een oude onvergunde constructie, ga dan eerst na of het vermoeden van vergunning speelt, daarna of regularisatie kan, en stel dan pas de vraag naar verjaring. Verjaring is immers geen vergunning en lost problemen bij een verkoop of latere werken niet op.

  1. Bepaal het bouwjaar van elk onderdeel met documenten: oude facturen, foto's, plannen.
  2. Vraag bij de gemeente of de constructie al in het vergunningenregister staat als vergund of vergund geacht.
  3. Bouwde je na het gewestplan, onderzoek dan of een regularisatie van de bouwovertreding kan.
  4. Ga je verkopen, informeer je koper correct. Zie een huis verkopen met bouwovertreding. Bij een verkoop heb je ook attesten nodig: Certiloket bezorgt je een vrijblijvende offerte om een EPC-attest te laten opmaken.
  5. Moet er iets afgebroken of aangepast worden, dan helpt De Offertewinkel je met tot 3 gratis offertes van aannemers.

Lees ook

Veelgestelde vragen

Na hoeveel jaar verjaart een bouwovertreding?
Dat hangt af van wat bedoeld wordt. De strafvordering voor een stedenbouwkundig misdrijf verjaart na 10 jaar (art. 21 V.T.Sv.). Het recht op herstel verjaart sinds 1 april 2026 vijf jaar na kennisname via proces-verbaal en uiterlijk twintig jaar na de feiten (art. 50 Kaderdecreet Vlaamse Handhaving).
Is een verjaarde bouwovertreding vergund?
Nee. Verjaring belet alleen dat de overheid nog optreedt. De constructie blijft onvergund. Alleen een omgevingsvergunning of het vermoeden van vergunning (art. 4.2.14 VCRO) maakt ze vergund of vergund geacht.
Wat is het instandhoudingsmisdrijf?
Dat was het strafbaar laten bestaan van illegale gevolgen van een bouwmisdrijf. Buiten ruimtelijk kwetsbaar gebied is dat niet langer strafbaar. In kwetsbaar gebied is de instandhouding een stedenbouwkundige inbreuk (art. 6.2.2, 1° VCRO).
Vanaf wanneer is een woning vergund geacht?
Een woning gebouwd vóór 22 april 1962 geldt, mits bewijs, te allen tijde als vergund (art. 4.2.14, §1 VCRO). Voor constructies van 22 april 1962 tot het gewestplan geldt een weerlegbaar vermoeden (§2).
Geldt er een vergund-geachte regeling voor 1984?
Nee, in artikel 4.2.14 VCRO staat geen grens van 1984. De relevante grens voor de tweede periode is de eerste inwerkingtreding van het gewestplan waarin de constructie ligt.
Wie moet bewijzen dat een constructie oud genoeg is?
De eigenaar die zich op het vermoeden van vergunning beroept, levert het bewijs met rechtens toegelaten bewijsmiddelen. De gemeente heeft bij de opname in het vergunningenregister een actieve onderzoeksplicht (art. 5.1.3 VCRO).
Klaar om de volgende stap te zetten?

Begin met een realistische waarde. Daarmee onderhandel je met een notaris, makelaar, koper of mede-eigenaar op basis van feiten.

Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.

Bronnen

Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Voor je eigen dossier raadpleeg je een notaris of fiscalist.