Bijgewerkt op 5 november 2026 · Huisprijzen.be redactie
Een voorkooprecht is het recht om een onroerend goed te kopen vóór een andere kandidaat, aan dezelfde prijs en onder dezelfde voorwaarden. In Vlaanderen moet je drie soorten uit elkaar houden: de decretale voorkooprechten van overheden via het e-voorkooploket, het voorkooprecht van de pachter van landbouwgrond, en het voorkooprecht dat partijen in een contract afspreken.
In het kort
- Vlaamse decretale voorkooprechten gaan via het e-voorkooploket; de begunstigde heeft bij een onderhandse verkoop 60 kalenderdagen (VLM, 2026).
- De pachter heeft 30 dagen om te reageren op het aanbod (Vlaams Pachtdecreet, art. 60).
- Een conventioneel voorkooprecht ontstaat door een contract (art. 5.24 BW).
- Een huurder van een woning heeft geen voorkooprecht op basis van de pachtregeling.

Voorkooprecht betekenis: wat houdt het in?
Voorkooprecht betekent dat de begunstigde een goed mag kopen aan dezelfde prijs en onder dezelfde voorwaarden als de kandidaat-koper, voordat die koper het goed kan verwerven. Wordt het uitgeoefend, dan neemt de begunstigde de plaats van de koper in.
Het decreet houdende de harmonisering van de procedures van voorkooprechten (25 mei 2007, art. 2) omschrijft het zo voor de Vlaamse rechten. Volgens Vlaanderen.be (2026) dienen die rechten om overheden taken van algemeen belang te laten uitvoeren, zoals natuurbehoud, ruimtelijke ordening, wonen, waterbeleid en scheepvaart. Bij de pachter en bij een contract is de grond anders, maar de kern blijft: eerst aanbieden, dan pas aan iemand anders verkopen.
Welke soorten voorkooprecht bestaan er in Vlaanderen?
In Vlaanderen bestaan drie grote soorten: de decretale voorkooprechten van overheden, het wettelijk voorkooprecht van de pachter en het conventioneel voorkooprecht uit een contract. Elk heeft een eigen procedure en andere gevolgen bij miskenning.
| Soort | Voor wie? | Rechtsgrond |
|---|---|---|
| Vlaams decretaal voorkooprecht | De Vlaamse overheid en lokale besturen; bij wonen ook woonmaatschappijen en Vlabinvest | Harmoniseringsdecreet (2007) en het decreet per soort; 12 soorten volgens de VLM (2026) |
| Pachter | De pachter van landeigendom en bevoorrechte familieleden die meewerken | Vlaams Pachtdecreet (13 oktober 2023), art. 59 tot 68, sinds 1 november 2023 |
| Conventioneel | De persoon die het in een contract krijgt | Art. 5.24 BW; overschrijving in art. 3.30, §1, 5° BW |
De VLM (2026) noemt twaalf types: natuur, ruilverkaveling, ruimtelijke ordening, Vlaamse Codex Wonen, Linkerscheldeoevergebied, zeehavens, de Vlaamse Waterweg, integraal waterbeleid, stadsvernieuwing, Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel, landinrichting en complexe projecten.
Hoe werkt het Vlaamse voorkooprecht via het e-voorkooploket?
Bij een verkoop in Vlaanderen moet de notaris nagaan of een perceel onder een decretaal voorkooprecht valt en het goed via het e-voorkooploket aanbieden. Bij een onderhandse verkoop hebben begunstigden 60 kalenderdagen na de aanbieding (VLM, 2026).
- De notaris raadpleegt via het e-voorkooploket het themabestand met de percelen.
- De notaris biedt met één dossier alle toepasselijke voorkooprechten aan (art. 12, §1 Harmoniseringsdecreet).
- De begunstigden laten binnen 60 kalenderdagen weten of ze het recht uitoefenen. Een begunstigde kan ook afzien van uitoefening; die verzaking is onherroepelijk (art. 13 Harmoniseringsdecreet).
- Oefent niemand het recht uit, dan meldt de notaris de verkoop aan het e-voorkooploket (art. 15, §1).
Een bijzonder geval is de openbare verkoop: die moet minstens 30 dagen vooraf gemeld worden, en bij een laatste bod gelden kortere termijnen van 15 kalenderdagen of één werkdag, afhankelijk van de verkoopvorm (VLM, 2026; Harmoniseringsdecreet, art. 14 e.v.).
Zelf opzoeken of je perceel onder een recht valt, kan op de Geopunt-kaart "Vlaamse voorkooprechten" (Vlaanderen.be, 2026). Een begunstigde kan zijn recht alleen uitoefenen op percelen die hij in het RVV-themabestand heeft opgeladen. Voor het voorkooprecht wonen bakent de gemeente zelf af welke percelen in zones voor wonen eronder vallen, voor maximaal 15 jaar (Vlaanderen.be, lokaal woonbeleid, 2026).
Wanneer geldt een Vlaams voorkooprecht niet?
In Vlaanderen geldt een decretaal voorkooprecht niet bij een verkoop aan bepaalde familieleden, mede-eigenaars of de pachter (art. 8 Harmoniseringsdecreet), en ook niet bij schenking, erfopvolging, ruil, verdeling of vestiging van zakelijke rechten (VLM, 2026).
| Uitzondering | Toelichting | Bron |
|---|---|---|
| Verkoop aan echtgenoot of afstammelingen | Ook aan wettelijk samenwonende of wie minstens één jaar ononderbroken samenwoont | Art. 8 Harmoniseringsdecreet |
| Verkoop aan een mede-eigenaar | Ongeacht of de onverdeeldheid eindigt | Art. 8 Harmoniseringsdecreet |
| Pachter | Pachter die zijn recht uitoefent, of huidige pachter die minstens één kalenderjaar pacht | Art. 8 Harmoniseringsdecreet |
| Geen verkoop | Erfopvolging, inbreng, schenking, ruil, verdeling, vestiging of overdracht van zakelijke rechten | VLM (2026) |
| Wonen (Vlaamse Codex Wonen) | Onder meer woningen in een meergezinsgebouw in mede-eigendom, en natuurlijke personen zonder andere woning of bouwperceel in volle eigendom of vruchtgebruik | Art. 5.76, §3 Vlaamse Codex Wonen, via VLM (2026) |
Elk specifiek voorkooprecht kan bijkomende uitzonderingen hebben. Je notaris controleert dat per dossier.
Welk voorkooprecht heeft de pachter van landbouwgrond?
In Vlaanderen moet een eigenaar die verpachte landeigendom verkoopt, die eerst aan de pachter aanbieden. De pachter heeft 30 dagen om de verkoop te aanvaarden en daarna 60 dagen om de prijs te betalen (Vlaams Pachtdecreet, art. 60, 2023).
Sinds 1 november 2023 geldt in het Vlaamse Gewest het Vlaams Pachtdecreet (hoofdstuk 12, art. 59 tot 68). De belangrijkste regels:
- De notaris geeft de pachter kennis van de akte, met de identiteit van de koper open. Die kennisgeving is het aanbod (art. 60, §1).
- Aanvaardt de pachter niet binnen 30 dagen, dan mag de eigenaar het goed niet aan een lagere prijs of onder gunstigere voorwaarden aan een derde verkopen zonder de instemming van de pachter (art. 60, §1).
- Na één jaar moet een nieuw aanbod worden gedaan (art. 60, §1).
- Bij een openbare verkoop vraagt de notaris tijdens de zitting aan de pachter of hij zijn recht uitoefent. Houdt de pachter zijn antwoord in beraad, dan geldt een termijn van tien dagen (art. 60, §3).
- De pachter heeft onder meer geen voorkooprecht als hij het goed niet persoonlijk exploiteert (art. 65, §1).
- Elke voorafgaande afstand van het recht door de pachter is niet-bestaand (art. 66).
Dit recht geldt voor pacht van landeigendom, niet voor een woninghuurcontract. In het Vlaams Woninghuurdecreet regelt de bepaling over de overdracht van het gehuurde goed (art. 38) informatie aan de koper en de overgang van rechten; wat er gebeurt als je verkoopt met een huurder, lees je in huis verkopen met huurder. Een huurder kan contractueel wel een voorkooprecht krijgen.
Hoe werkt een conventioneel voorkooprecht?
Een conventioneel voorkooprecht ontstaat door een contract: de eigenaar verbindt zich ertoe de begunstigde voorrang te geven als hij zou verkopen. Hij geeft kennis van de essentiële voorwaarden, en die kennisgeving geldt als aanbod (art. 5.24 BW).
Het Burgerlijk Wetboek noemt dit een voorkeurscontract. Wordt het aanbod niet aanvaard, dan mag de eigenaar niet aan een lagere prijs of onder gunstigere voorwaarden aan een derde verkopen zonder opnieuw kennis te geven (art. 5.24 BW). Dit contract kan worden aangegaan tussen familieleden, bij een vertrek uit onverdeeldheid of tussen buren.
De akte die het voorkooprecht op een onroerend zakelijk recht verleent, wordt overgeschreven (art. 3.30, §1, 5° BW). Zonder overschrijving kun je je er niet op beroepen tegen derden te goeder trouw met een concurrent recht (art. 3.30, §2 BW). Omdat alleen authentieke akten en bepaalde gelijkgestelde documenten overschreven worden (art. 3.31 BW), laat je een voorkooprecht dat iets moet opleveren door een notaris opstellen.
Bespreek hoe lang het recht loopt en wat er precies gebeurt bij een schenking of een verkoop aan een vennootschap.
Wat gebeurt er als een voorkooprecht niet wordt gerespecteerd?
Bij miskenning van een Vlaams decretaal voorkooprecht kan de begunstigde kiezen tussen indeplaatsstelling en een schadevergoeding van 20 procent van de verkoopprijs (art. 16 Harmoniseringsdecreet). Ook bij een conventioneel recht zijn sancties mogelijk.
- Vlaams decretaal voorkooprecht: de vordering moet op straffe van verval binnen zes maanden na de definitieve toewijzing of, bij een verkoop uit de hand, de melding aan het e-voorkooploket worden ingesteld. Bij niet-melding verstrijkt de termijn één jaar na de overschrijving van de akte (art. 16, §2).
- Schadevergoeding: de verkoper en de notaris kunnen hoofdelijk worden veroordeeld tot 20 procent van de prijs (art. 16, §4). Indicatief voorbeeld: bij een verkoopprijs van 300.000 euro is dat 60.000 euro.
- Conventioneel: de begunstigde kan de gewone sancties bij niet-nakoming inroepen. Tegen een medeplichtige derde kan hij schadevergoeding, niet-tegenwerpelijkheid of indeplaatsstelling vorderen (art. 5.26 BW).
Wat betekent een voorkooprecht voor de planning van je verkoop?
Een voorkooprecht kan de periode tussen compromis en akte verlengen. Bij een onderhandse verkoop in Vlaanderen hebben begunstigden tot 60 kalenderdagen, wat je mee moet rekenen in je agenda en je afspraken met de koper (VLM, 2026).
Spreek af dat de koop gebeurt onder opschortende voorwaarde van niet-uitoefening, en kijk na wat het compromis zegt over termijnen. De volledige timing lees je in van bod tot akte. Staat je grond of woning in een gebied met voorkooprecht, dan blijft de prijs bepalend: een gratis woningschatting helpt om een realistische verkoopprijs te bepalen.
Tijdens die wachttijd kun je het dossier afwerken: een vrijblijvende offerte vragen voor de attesten die je bij verkoop nodig hebt. Wil je de woning eerst nog opfrissen, dan kun je via De Offertewinkel tot 3 gratis offertes vragen voor je gevel.
De begunstigde koopt aan dezelfde prijs: laat de marktwaarde gratis inschatten.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat is een voorkooprecht in eenvoudige woorden?
Hoe lang heeft een begunstigde om te reageren?
Heeft een huurder van een woning voorkooprecht?
Hoe weet ik of mijn perceel onder een voorkooprecht valt?
Wat als ik het voorkooprecht niet aanbied?
Geldt een voorkooprecht ook bij een schenking?
Begin met een realistische waarde. Daarmee onderhandel je met een notaris, makelaar, koper of mede-eigenaar op basis van feiten.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Bronnen
- Vlaamse Codex: decreet harmonisering procedures voorkooprechten (25 mei 2007)
- VLM: procedure voorkooprechten in het e-voorkooploket
- VLM: uitzonderingen op de Vlaamse voorkooprechten
- VLM: soorten voorkooprecht
- VLM: recht van voorkoop Vlaamse Codex Wonen
- Vlaanderen.be: recht van voorkoop in Vlaanderen
- Vlaanderen.be: recht van voorkoop toepassen (lokaal woonbeleid)
- Vlaamse Codex: Vlaams Pachtdecreet van 13 oktober 2023
- Burgerlijk Wetboek, Boek 5 Verbintenissen (Belgisch Staatsblad)
- Burgerlijk Wetboek, Boek 3 Goederen (wet van 4 februari 2020, Justel)
- Vlaamse Codex: Vlaams Woninghuurdecreet
Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Voor je eigen dossier raadpleeg je een notaris of fiscalist.