Bijgewerkt op 8 november 2026 · Huisprijzen.be redactie
Een erfdienstbaarheid is een last op een onroerend goed (het lijdend erf) tot gebruik en nut van het onroerend goed van iemand anders (het heersend erf), zo staat het in artikel 3.114 van het Burgerlijk Wetboek. De regels staan sinds 1 september 2021 in Boek 3 van dat wetboek. Ze raken elke eigenaar: als koper erf je soms een doorgang mee, als verkoper moet je ze kennen voor je tekent.
In het kort
- Een erfdienstbaarheid hangt aan de percelen, niet aan de personen die er wonen.
- Ze ontstaat door de wet, door een overeenkomst, door verjaring (alleen als ze zichtbaar is) of door bestemming van de eigenaar.
- Zonder overschrijving van de akte kun je je er niet op beroepen tegenover derden te goeder trouw met een concurrent recht (art. 3.30 BW).
- Ze dooft uit na dertig jaar onbruik, of kan door de rechter worden afgeschaft als ze ieder nut heeft verloren.

Wat is een erfdienstbaarheid?
Een erfdienstbaarheid is een last op een perceel ten voordele van een ander perceel van een andere eigenaar. Ze is altijd verbonden aan onroerende goederen en bestaat dus los van wie er op dat moment woont.
Artikel 3.114 van het Burgerlijk Wetboek (BW, Boek 3, in werking sinds 1 september 2021) omschrijft twee mogelijke inhouden. De eigenaar van het lijdend erf moet zich onthouden van een bepaald gebruik, of moet een bepaald gebruik door het heersend erf toelaten. In beide gevallen moet de last rechtstreeks samenhangen met het gebruik en nut van het heersend erf. Een afspraak die alleen een persoon bevoordeelt, bijvoorbeeld dat je buurman altijd je tuin mag gebruiken zolang hij daar woont, is dus geen erfdienstbaarheid.
Een bekend voorbeeld is de erfdienstbaarheid van doorgang: het achterliggende perceel mag over het voorliggende naar de straat. Maar ook een verbod om hoger te bouwen of het recht om een leiding te laten liggen kan een erfdienstbaarheid zijn.
Welke soorten erfdienstbaarheden bestaan er?
Erfdienstbaarheden worden in Vlaanderen en de rest van België op twee manieren ingedeeld: naar hun bron (de wet of menselijk handelen) en naar hun zichtbaarheid. Die indeling bepaalt onder meer of ze door verjaring kunnen ontstaan.
| Indeling | Wat betekent het? | Voorbeelden en artikel (BW, Boek 3) |
|---|---|---|
| Wettelijke erfdienstbaarheid | Rechtstreeks door de wet opgelegd | Waterafvloeiing (3.129), dakdrop (3.131), afstanden van vensters: 19 dm (3.132), afstanden van beplantingen (3.133), uitweg voor een ingesloten perceel (3.135) |
| Door menselijk handelen | Afgesproken of feitelijk gegroeid | Rechtshandeling (3.117), verkrijgende verjaring (3.118), bestemming door de eigenaar (3.119) |
| Zichtbaar | Voor een voorzichtige eigenaar zichtbaar door duurzame bouwwerken of een geregelde activiteit met sporen op het lijdend erf (3.115) | Een aangelegd pad, sporen van een geregelde doorgang |
| Niet zichtbaar | Alle andere erfdienstbaarheden (3.115) | Een verbod om hoger te bouwen, een ondergrondse leiding zonder uiterlijk spoor |
Artikel 3.116 BW zegt dat erfdienstbaarheden worden gevestigd bij wet of door menselijk handelen. Sinds de hervorming van 2021 speelt het onderscheid tussen voortdurend en niet-voortdurend geen rol meer bij het ontstaan door verjaring: alleen zichtbaarheid telt.
Hoe ontstaat een erfdienstbaarheid?
Een erfdienstbaarheid door menselijk handelen ontstaat door een rechtshandeling, door verkrijgende verjaring of door bestemming door de eigenaar. Alleen zichtbare erfdienstbaarheden kunnen door verjaring of bestemming ontstaan.
- Rechtshandeling (art. 3.117 BW). Alle erfdienstbaarheden kunnen zo gevestigd worden, meestal in een akte bij de verkoop of verdeling van een perceel. Ze kunnen ook bewezen worden met een titel van erkenning van de eigenaar van het lijdend erf.
- Verkrijgende verjaring (art. 3.118 BW). Een zichtbare erfdienstbaarheid kan ontstaan door bezit dat voortdurend, ongestoord, openbaar en ondubbelzinnig is (art. 3.21 BW). De termijn is tien jaar bij goede trouw en dertig jaar bij kwade trouw (art. 3.27 BW, 2021).
- Bestemming door de eigenaar (art. 3.119 BW). Twee percelen behoorden aan dezelfde eigenaar, die een dienstbaarheid tussen beide liet bestaan. Bij de splitsing blijft die bestaan als ze op dat moment zichtbaar was.
Let op met oude toestanden. Volgens artikel 37, §2 van de wet van 4 februari 2020 begint een verjaring die vóór de inwerkingtreding liep, pas te lopen vanaf 1 september 2021. Advocaten lezen dat zo dat verjaring voor een doorgang die onder het oude recht niet kon, in de praktijk pas op die datum start (Odigo Advocaten, 2023). De precieze gevolgen voor jouw perceel laat je het best door een notaris beoordelen.
Wat mag en wat moet je als eigenaar?
De eigenaar van het lijdend erf mag niets doen dat de uitoefening van de erfdienstbaarheid vermindert. De titularis voert zelf en op eigen kosten de werken uit die nodig zijn om ze te gebruiken en te behouden, tenzij de akte het anders regelt.
| Vraag | Regel | Artikel (BW) |
|---|---|---|
| Hoe ver reikt de erfdienstbaarheid? | Volgens de bedoeling in de akte, de feitelijke uitoefening of de plaatselijke gesteldheid | 3.120 |
| Wie voert werken uit? | De titularis van de erfdienstbaarheid, op zijn kosten, tenzij ze uitsluitend te wijten zijn aan de fout van de eigenaar van het lijdend erf | 3.121 |
| Zijn de werken nuttig voor beide percelen? | De kosten worden gedeeld volgens het nut voor elk perceel | 3.121 |
| Mag de eigenaar van het lijdend erf de doorgang verleggen? | Alleen bij een objectief belang, op eigen kosten en met een even gemakkelijke plaats | 3.124 |
| Mag het heersend erf de uitoefening aanpassen? | Ja, rekening houdend met technische en maatschappelijke evoluties, en met de wil van de partijen en het doel van de erfdienstbaarheid | 3.125 |
| Kan de eigenaar van het lijdend erf de kosten afkopen? | Is hij door de titel tot die werken verplicht, dan kan hij afstand doen van het lijdend erf of van het deel dat nodig is | 3.122 |
Moet er aan een pad, oprit of afsluiting gewerkt worden, leg de kostenverdeling dan eerst op papier vast. Daarna kun je via De Offertewinkel tot 3 gratis offertes voor de werken vragen, zodat beide buren dezelfde cijfers zien.
Hoe eindigt een erfdienstbaarheid?
Een erfdienstbaarheid eindigt onder meer na dertig jaar onbruik (art. 3.126 BW), wanneer beide percelen dezelfde eigenaar krijgen (art. 3.127 BW), of wanneer de rechter ze afschaft omdat ze ieder nut heeft verloren (art. 3.128 BW).
- Onbruik: de termijn van dertig jaar begint te lopen vanaf het onbruik. De eigenaar van het lijdend erf moet dat bewijzen, en de erfdienstbaarheid gaat maar teniet in de mate van dat onbruik (art. 3.126 BW, 2021).
- Vermenging: één eigenaar voor beide percelen. Worden ze later opnieuw gescheiden, dan kan bestemming door de eigenaar weer een rol spelen (art. 3.127 BW).
- Verlies van nut: alleen de rechter, op verzoek van de eigenaar van het lijdend erf, en alleen als er ook voor de toekomst geen nut meer is (art. 3.128 BW).
- Wettelijke uitweg: houdt op zodra hij niet meer nodig is, ongeacht hoe lang hij bestond (art. 3.137 BW).
Een erfdienstbaarheid verdwijnt dus niet vanzelf omdat ze lastig is geworden of omdat een nieuwe eigenaar er niet van wist.
Wat betekent een erfdienstbaarheid bij de verkoop van je huis?
Bij de verkoop in Vlaanderen blijft een erfdienstbaarheid op het perceel rusten. Een akte die ze vestigt moet overgeschreven zijn om ze te kunnen inroepen tegen derden te goeder trouw met een concurrent recht (art. 3.30 BW).
Controleer als verkoper je eigendomstitel, oudere akten en plannen. Vermeld wat je weet in het compromis; de notaris controleert de overgeschreven akten. Weet je dat er een geregelde doorgang is, ook zonder akte, meld dat dan, want een zichtbare erfdienstbaarheid kan op lange termijn door verjaring ontstaan.
Een doorgang door de tuin of een bouwverbod kan wegen op wat kopers willen betalen. Een algemeen percentage bestaat niet, want het hangt af van de ligging en de impact. Wil je de waarde van je huis in kaart brengen, laat dan een woningschatting maken en vermeld de erfdienstbaarheid erbij. Voor de rest van je verkoopdossier kun je een vrijblijvende offerte vragen voor de verplichte attesten; welke dat zijn, lees je in de verplichtingen bij verkoop.
Vraag een gratis schatting en vermeld ze bij je gegevens.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Hoe los je een conflict over een erfdienstbaarheid op?
Begin bij de akten: de titel bepaalt in eerste instantie wat er mag. Blijft de discussie bestaan, zoek dan samen een schriftelijke oplossing en laat die bij voorkeur notarieel vastleggen. Lukt dat niet, dan kan een rechter beslissen.
- Vraag de eigendomstitels op en lees de omschrijving van de erfdienstbaarheid.
- Bekijk de plaats: is er een zichtbaar spoor en sinds wanneer wordt het gebruikt?
- Noteer feiten met data en foto's, zonder eigenmachtig iets af te sluiten.
- Stel een concrete afspraak voor over breedte, gebruik, onderhoud en kosten.
- Laat de afspraak in een authentieke akte opnemen, zodat ze overgeschreven kan worden (art. 3.31 BW).
Pas later, als het gesprek vastloopt, komt een advocaat of rechter in beeld. Bij een gesloten perceel is er een aparte regeling: zie de gids over de erfdienstbaarheid van doorgang en de wettelijke uitweg.
Erfdienstbaarheid, recht van opstal of erfpacht: wat is het verschil?
Een erfdienstbaarheid geeft een beperkt gebruik van andermans perceel ten nutte van je eigen perceel. Opstal en erfpacht zijn ruimere zakelijke gebruiksrechten met een eigen looptijd: bij opstal heb je eigendom van volumes en bouwwerken op andermans grond.
Wil je op andermans grond bouwen, kijk dan bij het recht van opstal of de erfpacht. Gaat het om genot van een woning na overlijden of schenking, dan is vruchtgebruik meestal het juiste begrip. Een erfdienstbaarheid is geen van deze: ze heeft geen wettelijke maximumduur en hangt aan twee percelen.
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat is een erfdienstbaarheid in eenvoudige woorden?
Blijft een erfdienstbaarheid bestaan na een verkoop?
Kan een erfdienstbaarheid ontstaan zonder akte?
Hoe lang duurt een erfdienstbaarheid?
Wie betaalt het onderhoud van een erfdienstbaarheid?
Wat is het verschil tussen een lijdend erf en een heersend erf?
Begin met een realistische waarde. Daarmee onderhandel je met een notaris, makelaar, koper of mede-eigenaar op basis van feiten.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Bronnen
- Burgerlijk Wetboek, Boek 3 Goederen (wet van 4 februari 2020, Justel)
- Odigo Advocaten via LegalNews (2023): erfdienstbaarheid van overgang en verjaring
Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Voor je eigen dossier raadpleeg je een notaris of fiscalist.